Publiek geld, publieke AI. Een soeverein Nederlands taalmodel moet een publiek goed zijn: transparant, herbruikbaar en open voor de gehele samenleving.
Lees de hele ingezonden brief.
Open Nederland ondersteunt de ontwikkeling van een eigen Nederlands taalmodel (GPT-NL) om de digitale soevereiniteit te versterken. Een model dat met publiek geld wordt gefinancierd en getraind op publieke data, moet ook beschikbaar zijn voor het publiek. Alleen door het model open te stellen (Open Weights), borgen we publieke waarden, transparantie en democratische controle.
Reactie op Motie El Boujdaini
In maart 2026 reageerde Open Nederland op de motie van het lid El Boujdaini (36800-VII-75) over het ontsluiten en bundelen van publieke data voor modellen als GPT-NL. Waar private partijen licentiemodellen hanteren, geldt dat niet voor open data. Deze data, vaak door publieke middelen ontwikkeld is bedoeld voor publiek gebruik. Financiering en ondersteuning voor taalmodellen met deze data als traingsdata moet hetzelfde principe volgen: publiek gefinancierd, publiek bruikbaar.
Het hergebruik van open onderwijsmateriaal, overheidsinformatie en open-sourcecode voor AI-training is een logische stap, maar dit brengt de verantwoordelijkheid mee om het resultaat ook weer terug te geven aan de samenleving.
In lijn met ons standpunt over software (“Public Money, Public Code”), pleiten wij voor een vergelijkbare aanpak voor kunstmatige intelligentie. Een werkelijk soeverein model moet voldoen aan ten minste drie voorwaarden:
- Open Gewichten (Open Weights): Het model moet breed beschikbaar zijn, niet alleen voor een selecte groep onderzoekers of onder commerciële licenties.
- Transparantie: Volledige openheid over de werking, de algoritmes en de gebruikte trainingsdata en hun licenties.
- Herbruikbaarheid: De gehele samenleving — van maatschappelijke organisaties tot het mkb — moet op dit model kunnen voortbouwen zonder beperkende commerciële drempels.
Waarom dit belangrijk is
Door te kiezen voor een open benadering, zoals ook te zien is bij initiatieven als het Zwitserse Apertus (vermeld in de Open Source AI Index), versterken we de Nederlandse innovatiekracht en beschermen we onze digitale grondrechten.
Onze oproep
Wij roepen de Tweede Kamer en de ontwikkelaars van GPT-NL op om de motie voor het bundelen van data te steunen, mits gekoppeld aan open voorwaarden.
Dit standpunt is mede geformuleerd met input van de Open State Foundation en Knowledge Rights 21.
Levend document
Dit is een levend document. Leden van Open Nederland kunnen dit document aanscherpen en uitbreiden.
Bewerk dit standpunt op GitHub