Oproep aan de ACM om de inzet van Open Leermaterialen, open standaarden aan te bevelen als structurele oplossingen voor de disfunctionerende leermiddelenmarkt.
Onderstaande brief is naar de Autoriteit Consument & Markt (ACM) gestuurd in reactie op hun conceptrapport ‘Marktonderzoek Digitale Leermaterialen in het voortgezet onderwijs’
Aan: Autoriteit Consument & Markt (ACM)
Van: Maarten Zeinstra, namens Open Nederland & Knowledge Rights 21
Betreft: Consultatiereactie: Marktonderzoek Digitale Leermaterialen in het voortgezet onderwijs
Geachte lezer,
Knowledge Rights 21 en de Vereniging Open Nederland verwelkomen het conceptrapport van de ACM over de leermaterialenmarkt in het voortgezet onderwijs. Wij delen de constatering dat de huidige markt niet goed werkt en sterk geconcentreerd is. Eerder hebben wij (Knowledge Rights 21) de ACM al geattendeerd op de structurele marktfalen rondom de digitale toegang tot kennis in het hoger onderwijs. Dit rapport bevestigt dat deze problematiek ook het funderend onderwijs (po en vo) raakt.
Wij roepen de ACM op om in het definitieve rapport de inzet van Open Leermaterialen, de bescherming van publieke instellingen tegen contractuele beperkingen, en digitaal eigenaarschap nadrukkelijker aan te bevelen als structurele oplossingen.
Contractuele beperkingen op onderwijsmaterialen
Scholen kunnen zelden op gelijke voet onderhandelen met dominante uitgevers. De praktijk van verplichte bundeling drijft kosten onnodig op, trekt schoolbudgetten scheef en ontneemt docenten de autonomie ten aanzien van hun vak. Wij steunen de aanbeveling van de ACM dat uitgevers de gedwongen koppelverkoop moeten beëindigen, titels individueel en tegen redelijke voorwaarden moeten aanbieden, en contracten van één jaar moeten aanbieden zonder overstapboetes.
Bij fysieke boeken is sprake van daadwerkelijk eigendom. Bij digitale leermiddelen betalen scholen vaak een gelijk of zelfs hogere prijs voor tijdelijke toegang, die na een schooljaar vervalt of door de uitgever eenzijdig kan worden ingetrokken. Wij benadrukken de noodzaak voor wettelijke en beleidsmatige waarborgen die voorkomen dat uitgevers via contracten of technologische beschermingsmaatregelen (DRM) de wettelijke rechten van scholen terzijde schuiven.
Aanbeveling 1 – De ACM moet benadrukken dat scholen de garantie op permanente toegang moeten krijgen. Scholen moeten het recht hebben om digitale leermiddelen voor de lange termijn te behouden en te migreren naar eigen of nieuwe platformen, en het recht behouden om archiefkopieën te maken. Wat moet werken in de fysieke wereld, moet ook werken in de digitale wereld.
Open Leermateriaal als alternatief
De ACM merkt op dat de toetredingsdrempels op de markt voor lesmethoden hoog zijn, onder meer door de aanzienlijke investeringen die nodig zijn voor de ontwikkeling van nieuwe methoden en de lange terugverdientijden.
Aanbeveling 2 – Het rapport signaleert dat de onderwijssector zelf initiatieven ontplooit, zoals Impuls Open Leermateriaal (IOL), dat zich richt op de ontwikkeling en het gebruik van open leermateriaal dat gratis beschikbaar wordt gesteld via platforms zoals Wikiwijs. Daarnaast wordt Neon genoemd, een coöperatie van schoolbesturen en leraren die open leermaterialen ontwikkelen als alternatief voor commerciële uitgeverijen. Neem in het definitieve rapport expliciet op dat Neon niet alleen een alternatief uitgeefmodel is, maar belooft dat het zich specifiek richt op het aanbieden van open gelicenseerd leermateriaal.1
Aanbeveling 3 – Wij sluiten ons aan bij de observatie in het rapport dat initiatieven rondom open leermateriaal de diversiteit vergroten en afhankelijkheid verkleinen. Wij roepen de ACM op om de overheid nadrukkelijk te adviseren de adoptie van open licenties structureel te stimuleren via initiatieven en platforms zoals IOL, Wikiwijs en Neon.
Digitale autonomie, interoperabiliteit en Open Standaarden
De ACM adviseert scholen om te streven naar digitale autonomie en wijst op het belang van de Europese Dataverordening (Data Act), die de interoperabiliteit van clouddiensten reguleert. Ook doet de ACM de aanbeveling om het Edu-V-afsprakenstelsel te verstevigen voor een veilige gegevensuitwisseling tussen scholen en leveranciers.
Scholen en inkooporganisaties zoals SIVON moeten deze interoperabiliteit actief afdwingen door gebruik te maken van Open Standaarden en Open Source en dit als eis opnemen in (collectieve) aanbestedingen. Zo wordt vendor lock-in daadwerkelijk verbroken
Aanbeveling 4 – Aangezien de ACM zelf is aangewezen als toezichthouder op de Data Act, roepen wij u op om expliciete aan te bevelen dat scholen en inkooporganisaties zoals SIVON het gebruik van Open Standaarden, Open Leermaterialen en Open Source als voorkeur moeten meenemen in hun (collectieve) aanbestedingen.
Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van onze aanbevelingen dan zijn wij uiteraard beschikbaar.
Hoogachtend,
Maarten Zeinstra
Namens,
Open Nederland (voorzitter)
Knowledge Rights 21 - Nederland (coördinator)
-
Zie https://www.neon.nl/nieuws/impuls-open-leermateriaal-en-neon ↩
Levend document
Dit is een levend document. Leden van Open Nederland kunnen dit document aanscherpen en uitbreiden.
Bewerk dit standpunt op GitHub